Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve uluslararası satışta üç şeyi belirleyen teslim kurallarıdır: malın nerede teslim edildiği, taşıma ve sigorta masrafını kimin ödediği ve riskin satıcıdan alıcıya nerede geçtiği. Yürürlükteki sürüm, 1 Ocak 2020'den beri uygulanan Incoterms 2020'dir; "Incoterms 2025" adında bir sürüm yoktur. 11 kuralın yedisi her taşıma türünde, dördü (FAS, FOB, CFR, CIF) yalnız deniz yolunda kullanılır. Teklifte kuralı yer adıyla ve sürümüyle yazın: "FCA Gebze, Incoterms 2020" gibi.
Hangisini seçeceğinizden emin değilseniz Incoterms seçici birkaç soruyla size uyan kuralı ve teklife yazacağınız satırı gösterir.
Bu rehberde
- 11 teslim şekli tek tabloda
- Kuralları ayıran iki soru
- FOB, CFR, CIF: en çok karıştırılanlar
- Konteyner yükünde neden FCA?
- EXW ve DDP: iki uçtaki risk
- Teklifte ve proformada nasıl yazılır?
11 teslim şekli tek tabloda
| Kural | Açılımı | Taşıma | Risk alıcıya ne zaman geçer? | Kim neyi öder? |
|---|---|---|---|---|
| EXW | Ex Works, Fabrikada teslim | Her tür | Satıcının tesisinde malı alıcının emrine hazır ettiğinde | Alıcı: yükleme, ihracat gümrüğü, navlun, sigorta, ithalat |
| FCA | Free Carrier, Taşıyıcıya teslim | Her tür | Malı adı geçen yerde alıcının taşıyıcısına teslim ettiğinde | Satıcı: ihracat gümrüğü (tesisinde teslimde yüklemeyi de yapar) |
| CPT | Carriage Paid To, Taşıma ödenmiş olarak | Her tür | Malı ilk taşıyıcıya teslim ettiğinde | Satıcı: varış yerine kadar navlun |
| CIP | Carriage and Insurance Paid To, Taşıma ve sigorta ödenmiş olarak | Her tür | Malı ilk taşıyıcıya teslim ettiğinde | Satıcı: navlun ve geniş kapsamlı sigorta (ICC A) |
| DAP | Delivered at Place, Belirlenen yerde teslim | Her tür | Mal varış yerinde, boşaltılmaya hazır halde alıcının emrine verildiğinde | Satıcı: varış yerine kadar her şey; alıcı: boşaltma, ithalat gümrüğü ve vergiler |
| DPU | Delivered at Place Unloaded, Boşaltılmış olarak teslim | Her tür | Mal varış yerinde boşaltıldığında | Satıcı: boşaltma dahil; alıcı: ithalat gümrüğü ve vergiler |
| DDP | Delivered Duty Paid, Gümrük vergileri ödenmiş teslim | Her tür | Mal varış yerinde, ithalatı yapılmış halde teslim edildiğinde | Satıcı: ithalat gümrüğü ve vergiler dahil her şey |
| FAS | Free Alongside Ship, Gemi doğrultusunda teslim | Deniz | Mal yükleme limanında geminin yanına konduğunda | Satıcı: ihracat gümrüğü; alıcı: yükleme ve navlun |
| FOB | Free on Board, Gemide teslim | Deniz | Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı: ihracat gümrüğü ve yükleme; alıcı: navlun ve sigorta |
| CFR | Cost and Freight, Masraflar ve navlun ödenmiş | Deniz | Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı: varış limanına kadar navlun |
| CIF | Cost, Insurance and Freight, Masraflar, sigorta ve navlun ödenmiş | Deniz | Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı: navlun ve asgari sigorta (ICC C) |
Incoterms yalnız teslimi, masrafı ve riski düzenler. Mülkiyetin ne zaman geçtiğini, ödeme şeklini ve sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını düzenlemez; bunlar satış sözleşmesinde ayrıca yazılır.
Kuralları ayıran iki soru
Risk nerede geçiyor? E ve F ile başlayan kurallarda (EXW, FCA, FAS, FOB) risk ve ana taşıma masrafı alıcıdadır; satıcı malı kendi ülkesinde teslim eder. C ile başlayanlarda (CPT, CIP, CFR, CIF) satıcı ana taşımayı öder, ama risk yine kendi ülkesinde, mal taşıyıcıya ya da gemiye verildiğinde geçer. D ile başlayanlarda (DAP, DPU, DDP) satıcı malı alıcının ülkesinde teslim eder ve yol boyunca risk satıcıdadır.
Hangi taşıma? FAS, FOB, CFR ve CIF gemiye yükleme anına bağlıdır ve yalnız deniz ve iç su yolunda kullanılır. Kara, hava, demir yolu ve konteynerli çok türlü taşımada diğer yedi kural kullanılır.
C grubundaki ayrım en sık karışıklık çıkarandır: masraf varışa kadar satıcıda, risk ise yükleme yerinde alıcıya geçmiştir.
FOB, CFR, CIF: en çok karıştırılanlar
Üçünde de risk, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Fark yalnız masraftadır:
- FOB: Satıcı malı gemiye yükler; navlunu ve sigortayı alıcı ayarlar ve öder.
- CFR: Satıcı varış limanına kadar navlunu öder; sigorta alıcıya kalır.
- CIF: Satıcı navlunu ve asgari kapsamlı sigortayı (Institute Cargo Clauses C) öder. Alıcı daha geniş sigorta istiyorsa sözleşmede yazmalıdır.
Incoterms 2020 ile gelen değişikliklerden biri burada: CIP'te satıcının yaptıracağı asgari sigorta geniş kapsamlı (ICC A) oldu, CIF'te asgari kapsam (ICC C) kaldı. Diğer değişiklikler: DAT'ın yerini DPU aldı; FCA'da taraflar, alıcının taşıyıcısının satıcıya yükleme kaydı olan konşimento vermesini kararlaştırabiliyor (akreditifli satışta işe yarar); satıcı ya da alıcı taşımayı kendi aracıyla yapabiliyor.
Konteyner yükünde neden FCA?
Konteyner genellikle gemiye yüklenmeden günler önce limandaki konteyner terminaline ya da bir depoya teslim edilir. FOB'da risk ise ancak gemiye yüklendiğinde geçer; aradaki sürede mal artık satıcının elinde değildir ama risk hâlâ ondadır. Bu yüzden ICC, konteyner yükleri için FOB yerine FCA, CFR yerine CPT, CIF yerine CIP kullanılmasını öneriyor. Alıcınız alışkanlıkla FOB istiyorsa, teslimin nerede yapılacağını FCA ile yazmayı önerin.
EXW ve DDP: iki uçtaki risk
EXW satıcı için en az iş gibi görünür, ama ihracatçı için tuzak olabilir. EXW'de ihracat gümrük işlemleri alıcıya aittir. Türkiye'de ihracat beyannamesini yabancı alıcının vermesi pratikte zordur; beyanname sizin adınıza verilmezse ihracatın kayda geçmesi, KDV iadesi ve ihracat bedelinin takibi sorun çıkarabilir. Malı tesisinizde teslim etmek istiyorsanız FCA (tesisinizin adresiyle) aynı işi ihracat gümrüğü sizde kalarak yapar.
DDP alıcı için en rahat, satıcı için en ağır kuraldır: alıcının ülkesinde ithalat gümrüğünü ve vergileri de siz ödersiniz. Bunun için o ülkede ithalatçı sıfatıyla işlem yapabilmeniz ya da bunu yapacak bir temsilciniz olması gerekir; ithalat KDV'sini geri alamayabilirsiniz. İlk kez satılan bir ülkede DDP yerine DAP daha güvenlidir.
Teklifte ve proformada nasıl yazılır?
- Kural + yer + sürüm: "FOB Mersin Port, Incoterms 2020", "DAP Rotterdam, warehouse address, Incoterms 2020". Yer ne kadar açık yazılırsa risk geçişi o kadar net olur.
- Fiyatı kurala bağlayın: Aynı ürünün EXW ve CIF fiyatı aynı değildir. Teklifte fiyatın hangi kurala göre olduğunu, birden fazla seçenek veriyorsanız her birini ayrı yazın.
- Sigortayı açık yazın: CIF ve CIP'te sigortanın kapsamını ve bedelini (genellikle fatura bedelinin yüzde 110'u) belirtin.
- Ödeme şekliyle uyumlu olsun: Akreditifli satışta istenen belgeler (örneğin gemiye yükleme kaydı olan konşimento) seçtiğiniz kuralla çelişmemeli.
İlk ihracatınızsa teslim şeklinin süreçteki yerini ihracat nedir, nasıl yapılır rehberinde görebilirsiniz. Örnek bir proforma düzeni ve ödeme şekilleri ihracat fiyat teklifi ve proforma rehberinde. Fiyatınızın alıcının ülkesinde rafa çıkana kadar nasıl değiştiğini görmek için varış maliyeti hesaplayıcısını (İngilizce) kullanabilirsiniz.
Son güncelleme: · Hazırlayan: Tolga Tatar
